Οι Βάσσες βρίσκονται σε ορεινή περιοχή στα όρια Αρκαδίας, Τριφυλίας και Μεσσηνίας, κοντά στη Φιγάλεια, και οφείλουν το όνομά τους στις μικρές κοιλάδες του εδάφους. Εκεί ιδρύθηκε από τους Φιγαλείς ιερό αφιερωμένο στον Απόλλωνα, ο οποίος λατρευόταν ως «Επικούριος», είτε ως προστάτης σε πολεμικές συγκρούσεις είτε ως σωτήρας από επιδημία.

Στην ευρύτερη περιοχή λατρεύονταν επίσης η Άρτεμις, η Αφροδίτη και η Δήμητρα. Το ιερό του Απόλλωνα συνέχισε να λειτουργεί και στα ελληνιστικά και ρωμαϊκά χρόνια, ενώ αργότερα εγκαταλείφθηκε και υπέστη ζημιές από σεισμούς.

Ο ναός του Επικούριου Απόλλωνα στις Βάσσες είναι ένα από τα σπουδαιότερα και πιο πρωτότυπα μνημεία της αρχαίας ελληνικής αρχιτεκτονικής, ανεγερμένος γύρω στο 420–400 π.Χ. και αποδιδόμενος στον αρχιτέκτονα Ικτίνο. Ξεχωρίζει για τον μοναδικό συνδυασμό αρχαϊκών και κλασικών στοιχείων, καθώς και για τη χρήση και των τριών αρχιτεκτονικών ρυθμών: δωρικού, ιωνικού και κορινθιακού.

Ο ναός παρουσιάζει ασυνήθιστο προσανατολισμό Βορρά–Νότου και επιμήκη κάτοψη (6×15 κίονες), διαφοροποιούμενος από την καθιερωμένη μορφή της εποχής. Είναι κατασκευασμένος κυρίως από τοπικό ασβεστόλιθο, με μαρμάρινα στοιχεία σε επιλεγμένα σημεία, και περιλαμβάνει πρόναο, σηκό, άδυτο και οπισθόδομο. Στο εσωτερικό του σηκού διατάσσονται ιωνικοί ημικίονες που δημιουργούν κόγχες, ενώ ξεχωρίζει ο κεντρικός κίονας με το αρχαιότερο γνωστό κορινθιακό κιονόκρανο, στοιχείο ιδιαίτερης σημασίας για την εξέλιξη της αρχιτεκτονικής.

Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει και η λειτουργία του άδυτου, όπου πιθανότατα φυλασσόταν το λατρευτικό άγαλμα του Απόλλωνα, καθώς και η ύπαρξη πλευρικής θύρας, που αποτελεί σπάνιο αρχιτεκτονικό χαρακτηριστικό. Εξωτερικά, ο ναός έφερε δωρική ζωφόρο, ενώ στο εσωτερικό του κοσμούνταν από εντυπωσιακή ιωνική ζωφόρο μήκους 31 μέτρων, αποτελούμενη από 23 μαρμάρινες πλάκες με παραστάσεις Αμαζονομαχίας και Κενταυρομαχίας.

Η ζωφόρος αυτή, που αποδίδεται πιθανώς στον γλύπτη Παιώνιο, αποτελεί κορυφαίο δείγμα αρχαίας γλυπτικής. Μετά την ανασκαφή του 1812 μεταφέρθηκε το 1815 στο Βρετανικό Μουσείο, όπου εκτίθεται έως σήμερα. Συνολικά, ο ναός συνδυάζει τεχνική αρτιότητα, καλλιτεχνική πρωτοτυπία και θρησκευτικό συμβολισμό, αποτελώντας μοναδικό επίτευγμα της αρχαίας ελληνικής αρχιτεκτονικής.

http://odysseus.culture.gr/ Συντάκτης Ολυμπία Βικάτου, αρχαιολόγος
https://ilia-olympia.org