Οι αρχαίες Παγές ή Πηγές εντοπίζονται στο σύγχρονο Κάτω Αλεποχώρι, 20 χλμ. βορειοδυτικά της πόλης των Μεγάρων. Υπήρξαν κώμη και λιμάνι των αρχαίων Μεγάρων στον Κορινθιακό Κόλπο. Η ταύτιση των Παγών με το συγκεκριμένο ύψωμα-λόφο βασίζεται σε επιγραφικές μαρτυρίες. Θεωρείται πόλη στρατηγικής σημασίας, με ιδιαίτερο ρόλο στα χρόνια του Πελοποννησιακού Πολέμου, όπως μαρτυρείται από τον Θουκυδίδη. Το 461 π.Χ. οι Μεγαρείς προσχώρησαν στην αθηναϊκή συμμαχία και οι Αθηναίοι χρησιμοποίησαν τις Παγές ως ορμητήριο του στόλου τους στον Κορινθιακό Κόλπο. Τον 2ο αι. π.Χ. αυτονομήθηκαν, εντάχθηκαν στην Αχαϊκή Συμπολιτεία και έκοψαν δικό τους νόμισμα.
Στη σφαίρα επιρροής των Παγών συμπεριλαμβανόταν το μικρό λιμάνι του Πανόρμου, στον όρμο της Ψάθας, για το οποίο οι Παγές φιλονικούσαν με τη γειτονική πόλη των Αιγοσθένων (Πόρτο Γερμενό).
Στην πόλη των Παγών υπήρχε θέατρο και αγορά. Αναφέρονται επίσης ιερά του Διός, της Αρτέμιδος, της Ίσιδος καθώς και του ήρωα Αιγιαλέα. Ο περιηγητής Παυσανίας, τον 2ο αι. μ.Χ. αναφέρει ότι υπήρχε χάλκινο άγαλμα της Αρτέμιδος Σωτείρας, όμοιο με αυτό που βρισκόταν στα Μέγαρα.
Η κατοίκηση της θέσης επιβεβαιώνεται αρχαιολογικά και κατά τους πρώιμους χριστιανικούς χρόνους. Στα βυζαντινά χρόνια οι Παγές αναφέρονται ως επισκοπική έδρα.
Μυθικά/ ιστορικά πρόσωπα: Αιγιαλέας
Τα τείχη:
Η ακρόπολη της αρχαίας πόλης εντοπίζεται στο λόφο, όπου σήμερα βρίσκεται ο ναός της Ζωοδόχου Πηγής. Παραπλεύρως του δρόμου Μεγάρων – Αλεποχωρίου είναι ορατά τμήματα του ανατολικού σκέλους του αρχαίου τείχους, θεμέλια πύργων και πυλών, ενώ πρόσφατες ανασκαφικές έρευνες βεβαιώνουν τη θέση του βόρειου σκέλους της οχύρωσης. Από το βόρειο τείχος της ακρόπολης ξεκινούσαν οχυρωματικά τείχη που κατέληγαν στη θάλασσα, προκειμένου να προστατεύεται το αρχαίο λιμάνι. Η ύπαρξη ΄΄μακρών τειχών΄΄ επιβεβαιώνεται από τμήμα τείχους και πύλης που έχουν ανασκαφεί στην περιοχή του ρυμοτομημένου οικισμού στο Κάτω Αλεποχώρι (οικόπεδο ΟΤΕ).
Τα αρχαία Νεκροταφεία
Εξωτερικά των αρχαίων τειχών έχουν ανασκαφεί τμήματα των νεκροταφείων της αρχαίας πόλης. Οι ταφές χρονολογούνται από τα κλασικά χρόνια (5ος αι. π.Χ.) μέχρι και τους πρώιμους χριστιανικούς χρόνους (5ος αι. μ.Χ.).
Στα ανατολικά του λόφου της ακρόπολης, σε απόσταση 450μ., στο λόφο Πυργάρι, βρίσκεται ένα από τα νεκροταφεία των Παγών. Ανασκαφή έφερε στο φως συστάδα κιβωτιόσχημων τάφων, λαξευμένων στο φυσικό βράχο. Η χρήση των τάφων ανάγεται από τα τέλη του 5ου αι. π.Χ. μέχρι και την ελληνιστική περίοδο.

Ancient Pagai (Alepochori)
Ancient Pagai is located in the modern-day village of Kato Alepochori, 20 kilometers northwest of the city of Megara. In antiquity it was an important city and harbor of Megaris on the Gulf of Corinth. According to Aristophanes (Lysistrata), Pagai and Nisaia, Megara’s southern port on the Saronic Gulf, formed Megara’s “legs.” It was considered a city of strategic importance from the era of the Persian Wars down to the end of antiquity, and played a special role during the Peloponnesian War, as attested by Thucydides.
The city, for which the sources mention sanctuaries, public buildings, and a theater, was created around the mid-5th century B.C. In 461 B.C., the Megarians joined the Athenian alliance and the Athenians used Pagai as a base for their fleet in the Corinthian Gulf. In 343/2 B.C., the Megarians requested assistance from the Athenians to confront the Macedonian threat. This date is very likely connected with that of the city’s acropolis and wall. Later, in 192 B.C. the city joined the Achaean Confederacy and minted its own coinage. The cults in Pagai mentioned include those of Zeus, Isis, the hero Aigialeas, and Artemis. Pausanias notes a bronze statue of Artemis Soteira similar to that in Megara, while a celebration with sacrifices in her honor is mentioned in a 1st century B.C. inscription.
Today, a part of the east side of the ancient wall and the foundations of towers and gates alongside the modern road leading from Megara to the village of Kato Alepochori are visible. Recent research has also indicated the existence of ?long? walls starting from the north wall of the acropolis and ending at the sea in order to protect the ancient port, which was a communications base with the West via the Corinthian Gulf.
The cemetery of Pagai was on Pyrgari hill, 350 meters east of the hill of Pagai. Excavation has brought to light a cluster of rock-cut cist graves. Grave use dates from the late 5th century B.C. to the Hellenistic period.

ΠΗΓΗ: http://odysseus.culture.gr/ Συντάκτης Πολυτίμη Βαλτά-Ειρήνη Σβανά

https://www.efada.gr